Utylizacja R134a: odzysk, odbiór zużytego gazu i obowiązki przedsiębiorstw

Co oznacza fachowo „utylizacja R134a”?

W języku potocznym często mówi się o utylizacji. Przepisy F-gazowe rozróżniają to dokładniej.

Odzysk

Czynnik chłodniczy jest pobierany z instalacji, produktu lub butli przy serwisie lub przed utylizacją i magazynowany.

Recykling

Odzyskany czynnik chłodniczy jest ponownie wykorzystywany po podstawowym oczyszczeniu, na przykład przez filtrowanie i osuszanie.

Regeneracja

Odzyskany gaz jest poddawany obróbce w zatwierdzonym zakładzie regeneracji w taki sposób, aby dla przewidzianych zastosowań osiągnął właściwości równoważne substancji nieużywanej. W zakładzie musi być możliwa ocena i poświadczenie wymaganej jakości.

Zniszczenie

Fluorowany gaz cieplarniany jest trwale i możliwie całkowicie przekształcany lub rozkładany na stabilne substancje, które nie są fluorowanymi gazami cieplarnianymi.

Czy R134a można po prostu wypuścić?

Nie. Świadome wypuszczenie R134a do atmosfery nie jest fachową drogą utylizacji.

Art. 4 rozporządzenia F-gazowego zobowiązuje do unikania emisji i zakazuje zamierzonego uwalniania, o ile nie jest ono technicznie konieczne dla przewidzianego celu zastosowania. Wypuszczanie jako zamiennik odzysku przy serwisie lub wyłączeniu z eksploatacji nie może być tym uzasadnione. Należy stosować odpowiednie metody i urządzenia.

Dla firm specjalistycznych obowiązuje: najpierw kontrolowany odzysk, potem określenie dopuszczalnej dalszej drogi zagospodarowania lub utylizacji.

Czego wymaga rozporządzenie F-gazowe przy odzysku?

Art. 8 rozporządzenia (UE) 2024/573 zawiera centralne przepisy dotyczące odzysku i zniszczenia.

W przypadku eksploatujących objęte urządzenia obowiązuje wymóg odzyskania zawartych fluorowanych gazów cieplarnianych, aby następnie można je było:

• poddać recyklingowi,
• regeneracji lub
• zniszczeniu.

W przypadku urządzeń stacjonarnych dotyczy to m.in. obiegów chłodniczych instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła. Wymagania należy sprawdzić na podstawie danego urządzenia i działalności.

W objętych przypadkach odzysk musi być przeprowadzony przez odpowiednio wykwalifikowane lub certyfikowane osoby fizyczne.

Kto może odzyskiwać R134a?

Wymóg kwalifikacji zależy od instalacji i działalności.

W Niemczech § 14 Chemikalien-Klimaschutzverordnung konkretyzuje obowiązki eksploatującego. Eksploatujący objęte tam urządzenia muszą zapewnić, że odzysk przeprowadza osoba fizyczna mogąca wykazać się zaświadczeniem o kompetencjach technicznych obejmującym daną działalność.

§ 3 ChemKlimaschutzV umożliwia wymienionym tam zobowiązanym przeniesienie wykonania określonych obowiązków odzysku, recyklingu, regeneracji i zniszczenia na osoby trzecie. Przewidziana firma specjalistyczna i wymagane dokumenty muszą odpowiadać danej działalności.

Więcej o warunkach zakupu: Kto może kupić R134a? Warunki dla klientów komercyjnych.

Co dzieje się z odzyskanym R134a?

Odzyskanego R134a nie trzeba automatycznie niszczyć.

Art. 8 ust. 6 zawiera dodatkowo wymogi dotyczące ponownego wykorzystania: objęte nim odzyskane gazy z załącznika I oraz z grupy 1 załącznika II nie mogą być stosowane do napełniania lub uzupełniania urządzeń, dopóki nie zostaną poddane recyklingowi lub regeneracji.

Co obowiązuje w przypadku R134a w starej instalacji chłodniczej lub klimatyzacyjnej?

Przy wyłączeniu z eksploatacji instalacji objętej odpowiednimi przepisami zawarty w niej R134a musi zostać fachowo odzyskany.

Typowy profesjonalny przebieg:

1. Zidentyfikować instalację i czynnik chłodniczy.
2. Udokumentować wymagane dane instalacji i czynnika chłodniczego.
3. Odzyskać R134a za pomocą odpowiedniego wyposażenia.
4. Unikać zmieszania z nieznanymi lub nieodpowiednimi czynnikami chłodniczymi.
5. Przekazać gaz do odpowiedniego procesu recyklingu, regeneracji lub zniszczenia.
6. Prowadzić wymagane zapisy.

Więcej o praktyce technicznej: R134a w technice chłodniczej i klimatyzacyjnej: zastosowanie, serwis i wymagania.

Co obowiązuje w przypadku butli R134a z gazem resztkowym?

Butli z gazem resztkowym nie wolno traktować tak, jakby była pusta.

Art. 8 ust. 7 zobowiązuje przedsiębiorstwo, które używa butli z objętymi fluorowanymi gazami cieplarnianymi, do zapewnienia bezpośrednio przed jej utylizacją odzysku pozostałych resztek gazu, aby można je było poddać recyklingowi, regeneracji lub zniszczeniu.

W praktyce oznacza to:

• nie wypuszczać gazu resztkowego;
• fachowo określić zawartość butli;
• odzyskać resztki gazu przed utylizacją butli;
• wykorzystać przewidzianą drogę zwrotu i zagospodarowania.

Ten obowiązek odzysku przed utylizacją nie oznacza, że każdą butlę na własność trzeba po użyciu zutylizować. W przypadku butli wielokrotnego napełniania należy osobno rozważyć przewidzianą drogę zwrotu i ponownego napełniania oraz jej stan.

Czy istnieje obowiązek przyjmowania zużytych F-gazów?

Tak. Zgodnie z § 4 ust. 1 ChemKlimaschutzV producenci i dystrybutorzy fluorowanych gazów cieplarnianych są zobowiązani do ich przyjmowania po użyciu lub zapewnienia ich odbioru przez wyznaczoną przez nich osobę trzecią. Przepis wyłącza przypadki, w których stosuje się wymienione tam przepisy o utylizacji zużytych rozpuszczalników halogenowanych.

Konkretny sposób odbioru i warunki przyjęcia należy przed przekazaniem uzgodnić z dostawcą lub wyznaczonym partnerem odpowiedzialnym za odbiór. Przyjęcie używanego czynnika chłodniczego i zwrot pustej butli należy przy tym traktować osobno.

Jakie zapisy są wymagane?

§ 4 ChemKlimaschutzV zawiera obowiązki dokumentacyjne dla określonych uczestników.

Producenci, dystrybutorzy oraz wyznaczone przez nich osoby trzecie, które przyjmują zwrócone zużyte F-gazy, a także operatorzy odpowiednich instalacji unieszkodliwiania dokumentują rodzaj i ilość przyjętych lub unieszkodliwionych substancji bądź mieszanin oraz ich dalsze losy.

Zapisy wymagane zgodnie z ust. 2 należy przechowywać od ich sporządzenia przez co najmniej pięć lat i udostępniać właściwemu organowi na żądanie.

W przypadku instalacji unieszkodliwiania objętych obowiązkami rejestrowymi z zakresu prawa odpadowego wymienionymi w § 4 ust. 3 obowiązuje tam uregulowany przepis szczególny z dodatkowymi danymi w rejestrze. Dlatego wymóg dokumentacyjny należy określić według konkretnej roli i rodzaju działalności.

Czy odzyskany R134a można ponownie wykorzystać?

Nie bez dalszych czynności. Odzyskany gaz nie nadaje się automatycznie do bezpośredniego ponownego napełnienia.

W przypadku gazów objętych art. 8 ust. 6 przed ponownym napełnieniem konieczny jest recykling lub regeneracja. Ponadto należy uwzględnić jakość techniczną, wymogi instalacji i ograniczenia prawne.

Przetłaczanie odzyskanego R134a do innej instalacji bez wcześniejszego sprawdzenia nie jest więc odpowiednim sposobem ponownego wykorzystania.

Co należy uwzględnić w przypadku zanieczyszczonego lub nieznanego czynnika chłodniczego?

Jeżeli skład jest niejasny lub czynnik chłodniczy został zmieszany, nie wolno traktować go jako użytecznego R134a bez sprawdzenia.

Istotne mogą być:

• identyfikacja substancji;
• odpowiedni pojemnik zbiorczy;
• oznakowanie;
• wymogi transportowe;
• warunki przyjęcia przez partnera odpowiedzialnego za odbiór lub unieszkodliwianie;
• regeneracja lub zniszczenie.

Butla na własność R134a nie jest pojemnikiem jednorazowym

Butla na własność opisuje model własności: nabywca nabywa pojemnik. Nie wynika z tego ani ograniczenie do jednorazowego użycia, ani samo w sobie potwierdzenie jej zgodności z prawem.

Pojemniki nienadające się do ponownego napełnienia, przeznaczone dla fluorowanych gazów cieplarnianych objętych rozporządzeniem F-gazowym, podlegają zakazom art. 11. Również pojemnik technicznie nadający się do ponownego napełnienia, ale bez wymaganych rozwiązań umożliwiających zwrot do ponownego napełnienia, może podlegać tym przepisom. Własność nie zastępuje takich rozwiązań.

Więcej o systemie butli: Butla na własność czy butla dzierżawiona do R134a?

Lista kontrolna w praktyce

• Gdzie znajduje się R134a: w instalacji czy w pojemniku?
• Czy czynnik chłodniczy jest jednoznacznie zidentyfikowany?
• Czy musi go odzyskać osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje?
• Czy pojemnik do odzysku jest odpowiedni?
• Czy wykluczono zmieszanie?
• Jaka droga zwrotu i zagospodarowania jest przewidziana?
• Jaka dokumentacja jest wymagana?
• Czy pozostałości zostały usunięte przed utylizacją pojemnika?
• Jakich danych potrzebuje partner odpowiedzialny za odbiór lub unieszkodliwianie?

Czego przedsiębiorstwa nie powinny robić

R134a nie powinno się:

• celowo uwalniać do atmosfery;
• przelewać do nieodpowiednich pojemników;
• mieszać z innymi czynnikami chłodniczymi bez sprawdzenia;
• utylizować jako zawartość rzekomo pustej butli, jeżeli znajdują się w niej resztki gazu;
• odzyskiwać z objętych instalacji bez wymaganych kwalifikacji;
• stosować ponownie bez sprawdzenia.

Jak można uniknąć utraty czynnika chłodniczego?

Najlepsza strategia unieszkodliwiania zaczyna się już w eksploatacji: unikać niepotrzebnych emisji, fachowo usuwać wycieki i odzyskiwać czynnik chłodniczy w sposób kontrolowany.

Czytaj dalej: Rozporządzenie F-gazowe: co firmy muszą wiedzieć o R134a.

Wniosek: nie wypuszczać R134a, lecz odzyskiwać go w sposób kontrolowany

Kto musi „unieszkodliwić” R134a, powinien najpierw wyjaśnić, gdzie znajduje się czynnik chłodniczy i jaka dalsza droga jest przewidziana.

W przypadku instalacji w centrum uwagi znajduje się fachowy odzysk. Następnie gaz można w zależności od stanu i ram prawnych poddać recyklingowi, regeneracji lub zniszczeniu.

Również pozostałości w pojemnikach nie mogą być po prostu uwolnione. Przed utylizacją pojemnika należy odzyskać odpowiednie resztki gazu.

Dla przedsiębiorstw kwalifikacje, odpowiedni sprzęt, drogi zwrotu i dokumentacja są równie ważne jak samo unieszkodliwianie. Więcej informacji fachowych znajduje się w kategorii Przepisy i regulacje.