Rozporządzenie F-gazowe: co firmy muszą wiedzieć o R134a

Czym jest rozporządzenie F-gazowe?

Rozporządzenie (UE) 2024/573 reguluje kwestie fluorowanych gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. Zastąpiło ono wcześniejsze rozporządzenie (UE) nr 517/2014.

Celem jest wyraźne ograniczenie emisji fluorowanych gazów cieplarnianych. W tym celu rozporządzenie łączy różne instrumenty:

• stopniowe zmniejszanie dostępnych ilości wodorofluorowęglowodorów (HFC);
• zakazy dotyczące określonych nowych produktów i urządzeń;
• ograniczenia dotyczące określonych zastosowań i prac serwisowych;
• wymogi dotyczące zapobiegania wyciekom i kontroli szczelności;
• obowiązki w zakresie odzysku;
• wymogi dotyczące certyfikacji i szkoleń;
• zasady sprzedaży i zakupu;
• obowiązki dotyczące etykietowania, prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości.

Dla zakładu kluczowe znaczenie ma to, która część rozporządzenia ma zastosowanie do konkretnej czynności.

Czy R134a należy do F-gazów?

Tak. R134a (HFC-134a) jest fluorowanym gazem cieplarnianym i jest wymieniony w załączniku I do rozporządzenia F-gazowego ze współczynnikiem GWP wynoszącym 1.430.

Wartość GWP odgrywa rolę w przypadku regulacyjnych wartości granicznych oraz przy obliczaniu ekwiwalentu CO₂.

Sama wysoka wartość GWP nie oznacza, że dany czynnik chłodniczy jest automatycznie zakazany w każdym istniejącym zastosowaniu. Konkretny przepis należy rozpatrywać łącznie z rodzajem instalacji i rodzajem wykonywanej czynności.

Co oznacza rozporządzenie F-gazowe dla wyspecjalizowanych zakładów?

Dla wyspecjalizowanego zakładu chłodniczo-klimatyzacyjnego w zależności od zlecenia istotnych może być jednocześnie kilka obszarów.

Zapobieganie emisjom

Fluorowanych gazów cieplarnianych nie wolno uwalniać w sposób nieuzasadniony. Operatorzy i wykwalifikowany personel muszą podejmować środki przewidziane w rozporządzeniu w celu zapobiegania emisjom lub ograniczania ich do minimum.

W przypadku wykrycia wycieku obowiązują wymogi dotyczące jego naprawy oraz, w razie potrzeby, późniejszej kontroli.

Fachowy odzysk czynnika chłodniczego

Podczas określonych prac konserwacyjnych, naprawczych oraz przy wycofywaniu z eksploatacji czynnik chłodniczy musi zostać fachowo odzyskany. Celowe wypuszczanie R134a do atmosfery nie jest dopuszczalnym zamiennikiem profesjonalnego procesu serwisowego.

Potwierdzanie kwalifikacji

W przypadku licznych czynności z wykorzystaniem fluorowanych gazów cieplarnianych przepisy F-gazowe wymagają certyfikacji lub przeszkolenia. Wymogi różnią się w zależności od czynności i obszaru zastosowania.

W Niemczech rozporządzenie w sprawie ochrony klimatu przed chemikaliami (Chemikalien-Klimaschutzverordnung) doprecyzowuje między innymi wymogi osobiste, zaświadczenia o kwalifikacjach (Sachkundebescheinigungen), certyfikaty przedsiębiorstw oraz przepisy przejściowe.

Kto potrzebuje potwierdzenia kwalifikacji (Sachkundenachweis)?

Na to pytanie nie można odpowiedzieć wyłącznie na podstawie nazwy czynnika chłodniczego. Decydujące znaczenie ma to, jaka czynność jest wykonywana. W zależności od obszaru może to obejmować instalację, konserwację, serwisowanie, naprawę, kontrolę szczelności, wycofanie z eksploatacji lub odzysk.

Niemieckie rozporządzenie w sprawie ochrony klimatu przed chemikaliami określa bliżej krajowe warunki w tym zakresie. Dla objętych przepisami stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła istotne jest ponadto rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2215. W odniesieniu do objętych przepisami wymogów szkoleniowych dotyczących urządzeń ruchomych należy odrębnie uwzględnić rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/1893.

Dla przedsiębiorstw oznacza to zatem konieczność:

• określenia wykonywanej czynności;
• określenia odpowiedniej kategorii urządzenia;
• sprawdzenia właściwych wymogów dotyczących kwalifikacji i certyfikacji;
• uwzględnienia przepisów przejściowych dla posiadanych zaświadczeń.

Pojedyncze zaświadczenie nie wystarcza automatycznie do wykonywania wszystkich czynności związanych z F-gazami.

Jakie zasady obowiązują przy zakupie R134a?

Rozporządzenie F-gazowe ogranicza sprzedaż określonych fluorowanych gazów cieplarnianych do celów wymienionych w art. 11 ust. 6 wyłącznie do odpowiednio wykwalifikowanych osób lub przedsiębiorstw.

W Niemczech § 15 rozporządzenia w sprawie ochrony klimatu przed chemikaliami zawiera uzupełniające zasady dotyczące sprzedaży i zakupu. Samo zapotrzebowanie komercyjne nie zastępuje spełnienia wymaganych warunków.

Szczegółowo: Kto może kupić R134a? Wymagania dla klientów biznesowych.

Czym są kontrole szczelności zgodnie z rozporządzeniem F-gazowym?

Dla urządzeń objętych art. 5 rozporządzenie nakazuje przeprowadzanie kontroli szczelności. To, czy i jak często należy przeprowadzać kontrolę, nie zależy po prostu od kryterium „R134a tak/nie”.

W przypadku gazów z załącznika I, takich jak R134a, miarodajna jest między innymi ilość wyrażona w tonach ekwiwalentu CO₂. W przypadku objętych przepisami urządzeń obowiązek ten powstaje zasadniczo od poziomu 5 ton ekwiwalentu CO₂. Artykuł 5 rozróżnia przy tym następujące progi:

• 5 ton ekwiwalentu CO₂;
• 50 ton ekwiwalentu CO₂;
• 500 ton ekwiwalentu CO₂.

Odstępy między kontrolami różnią się w zależności od progu i mogą się wydłużyć w przypadku zastosowania systemu wykrywania wycieków. Obowiązek ten dotyczy poszczególnych kategorii urządzeń objętych art. 5 i nie można go przenosić na każdą instalację zawierającą R134a.

Dla oznakowanych urządzeń hermetycznie zamkniętych obowiązują wyjątki: między innymi takie urządzenia zawierające mniej niż 10 ton ekwiwalentu CO₂ gazów z załącznika I są zwolnione z tego obowiązku. Dla urządzeń hermetycznie zamkniętych w budynkach mieszkalnych obowiązuje szczególny wyjątek przy ilości mniejszej niż 3 kg objętych gazów i odpowiednim oznakowaniu. Dalsze kategorie, warunki oraz wyjątki należy zweryfikować na podstawie konkretnego urządzenia.

Nie można z tego wywodzić ogólnego obowiązku corocznej kontroli każdej instalacji z R134a.

Co oznacza ekwiwalent CO₂?

Ekwiwalent CO₂ łączy masę czynnika chłodniczego z jego współczynnikiem ocieplenia globalnego. W uproszczeniu obowiązuje wzór:

Ilość czynnika chłodniczego w tonach × GWP = Tony ekwiwalentu CO₂

W rezultacie ta sama ilość czynnika chłodniczego może prowadzić do osiągnięcia różnych progów regulacyjnych w zależności od wartości GWP.

Dla konkretnej instalacji należy prawidłowo określić czynnik chłodniczy, wielkość napełnienia oraz prawnie obowiązującą wartość GWP. Dodatkowo należy sprawdzić obowiązujące wyjątki oraz kategorię danej instalacji.

Jaką dokumentację muszą prowadzić operatorzy?

Artykuł 7 zawiera obowiązki dotyczące prowadzenia dokumentacji dla urządzeń, które muszą być poddawane kontrolom szczelności zgodnie z art. 5 ust. 1. Obowiązek ten nie dotyczy zatem automatycznie każdego zastosowania R134a.

Dla objętych urządzeń obejmuje to każdorazowo wymagane informacje, w szczególności:

• ilość i rodzaj zawartych gazów;
• ilości dodane podczas instalacji, konserwacji, serwisowania lub w wyniku wycieku oraz powiązane z nimi daty;
• informacje o gazach poddanych recyklingowi lub regeneracji oraz ich pochodzeniu, o ile ma to zastosowanie;
• ilości odzyskane;
• dane przedsiębiorstw i osób, które wykonały objęte przepisami prace, w tym dane dotyczące certyfikacji, o ile są wymagane;
• daty i wyniki wymaganych kontroli;
• działania podjęte w celu odzysku i zagospodarowania czynnika przy wycofaniu urządzenia z eksploatacji.

To, jakie informacje są wymagane w konkretnym przypadku, należy sprawdzić na podstawie art. 7 oraz rodzaju wykonywanej czynności.

Czym jest stopniowe ograniczanie ilości HFC (phase-down)?

Istotnym elementem europejskiej polityki w zakresie F-gazów jest stopniowe zmniejszanie ilości określonych wodorofluorowęglowodorów (HFC), które mogą być wprowadzane do obrotu w UE.

Ten system kontyngentów dotyczy dostępności rynkowej i stanowi część długoterminowego przejścia na rozwiązania o mniejszym wpływie na klimat.

Dla wyspecjalizowanego zakładu phase-down nie oznacza, że z określonym dniem każda istniejąca instalacja z R134a zostanie automatycznie zakazana. Regulacja rynku, zakazy dotyczące nowych produktów oraz ograniczenia serwisowe to różne instrumenty, które należy rozpatrywać oddzielnie.

Czy R134a jest zakazany przez rozporządzenie F-gazowe?

Nie w sposób ogólny. Rozporządzenie zawiera różne ograniczenia dotyczące:

• nowych produktów i urządzeń;
• określonych zastosowań serwisowych;
• poszczególnych czynników chłodniczych lub zakresów GWP;
• różnych dat granicznych.

R134a znajduje się poniżej progu GWP wynoszącego 2.500, który jest istotny w art. 13 ust. 3 dla określonych ograniczeń serwisowych. Nie wolno z tego wywodzić ani ogólnego zakazu, ani ogólnego dopuszczenia dla każdego zastosowania.

Dla określonych stacjonarnych urządzeń chłodniczych – z wyłączeniem chillerów – art. 13 ust. 5 ogranicza od dnia 1 stycznia 2032 r. stosowanie gazów o GWP wynoszącym 750 lub więcej podczas konserwacji i serwisowania. Może to dotyczyć również czynnika R134a. Przepis ten zawiera wyjątki dla określonych zastosowań specjalnych oraz, po spełnieniu określonych warunków, dla gazów zregenerowanych lub poddanych recyklingowi. Zasadę tę należy zweryfikować odrębnie dla konkretnej instalacji.

Szczegółowa klasyfikacja: Zakaz stosowania R134a: co faktycznie obowiązuje przedsiębiorstwa?

Co obowiązuje w przypadku nowych instalacji chłodniczych i klimatyzacyjnych?

Dla wprowadzania do obrotu nowych produktów i urządzeń istotny jest w szczególności załącznik IV do rozporządzenia F-gazowego.

Obowiązują tam różne limity GWP i daty graniczne w zależności od grupy produktów. Dotyczy to na przykład różnych kategorii:

• instalacji chłodniczych;
• instalacji klimatyzacyjnych;
• pomp ciepła;
• agregatów chłodniczych;
• innych produktów zawierających fluorowane gazy cieplarniane.

Przepisów tych nie można sprowadzać do jednej daty granicznej zakazu dla wszystkich nowych instalacji z R134a. Przy planowaniu lub sprzedaży konkretnej instalacji należy sprawdzić właściwą kategorię produktu w załączniku IV.

Co obowiązuje w przypadku istniejących instalacji z R134a?

Nowe zakazy wprowadzania do obrotu nie oznaczają automatycznie, że istniejąca już instalacja musi zostać wycofana z eksploatacji w tej samej dacie granicznej.

W przypadku istniejących instalacji nadal mogą obowiązywać wymogi, na przykład:

• zapobieganie emisjom;
• naprawa wycieków;
• kontrola szczelności;
• prowadzenie dokumentacji;
• odzysk;
• kwalifikacje personelu;
• konkretne ograniczenia serwisowe.

Dla praktyki technicznej: R134a w chłodnictwie i klimatyzacji: zastosowanie, serwis i wymogi.

Co obowiązuje w warsztatach samochodowych?

W przypadku klimatyzacji w pojazdach samochodowych również obowiązują wymogi dotyczące obchodzenia się z fluorowanymi gazami cieplarnianymi oraz kwalifikacji osób wykonujących prace. Szczegóły różnią się od wymogów dla stacjonarnych instalacji chłodniczych i klimatyzacyjnych.

Czytaj dalej: R134a w warsztacie samochodowym: serwis klimatyzacji, wymogi i praktyka.

Jaką rolę odgrywa rozporządzenie w sprawie ochrony klimatu przed chemikaliami?

Rozporządzenie UE obowiązuje bezpośrednio. Niemieckie rozporządzenie w sprawie ochrony klimatu przed chemikaliami (ChemKlimaschutzV) uzupełnia ramy prawne na poziomie krajowym.

Reguluje ono między innymi:

• dodatkowe wymogi dotyczące ograniczania emisji;
• zaświadczenia o kwalifikacjach;
• certyfikację przedsiębiorstw;
• uznawanie określonych zaświadczeń;
• sprzedaż i zakup fluorowanych gazów cieplarnianych;
• przepisy przejściowe.

Obecna wersja rozporządzenia obowiązuje od dnia 17 kwietnia 2026 r.. W odniesieniu do niektórych starszych zaświadczeń o kwalifikacjach i certyfikatów przedsiębiorstw § 17 zawiera przepisy przejściowe. W przypadku konkretnych zaświadczeń należy sprawdzić odpowiedni zakres zastosowania obowiązującego przepisu; nie przedłuża on automatycznie ważności każdego zaświadczenia dla każdej czynności.

Lista kontrolna dla przedsiębiorstw w praktyce

Kto pracuje z R134a lub innymi fluorowanymi czynnikami chłodniczymi, powinien w każdym konkretnym przypadku wyjaśnić:

1. Jaki czynnik chłodniczy jest zawarty lub przewidziany?
2. Jaka instalacja lub kategoria produktu jest przedmiotem sprawy?
3. Czy chodzi o nową instalację, eksploatację, konserwację, naprawę czy wycofanie z eksploatacji?
4. Jakie kwalifikacje lub certyfikacja są wymagane?
5. Czy istnieją obowiązki kontroli szczelności?
6. Jaką dokumentację należy prowadzić?
7. W jaki sposób czynnik chłodniczy jest fachowo odzyskiwany?
8. Czy obowiązują ograniczenia serwisowe lub dotyczące stosowania?
9. Czy spełnione są warunki zakupu i sprzedaży?
10. Czy istnieje konkretna ustawowa data graniczna zastosowania?

Ta weryfikacja jest bardziej miarodajna niż ogólne stwierdzenie, że dany czynnik chłodniczy jest zasadniczo „dozwolony” lub „zakazany”.

Wniosek: rozporządzenie F-gazowe wymaga konkretnej weryfikacji

Rozporządzenie F-gazowe nie sprowadza się do ogólnego zakazu stosowania czynników chłodniczych. Łączy ono wymogi dotyczące emisji, serwisu, kwalifikacji, odzysku, sprzedaży, zakupu oraz wprowadzania do obrotu nowych produktów i urządzeń.

Dla przedsiębiorstw decydujące jest określenie konkretnego zastosowania, a następnie sprawdzenie powiązanych przepisów.

W przypadku R134a obowiązuje w szczególności: istniejąca instalacja, nowa instalacja, serwis i zakup to odrębne zagadnienia prawne. Kto rozdziela te obszary, może wiarygodniej ocenić wymogi.

Więcej informacji fachowych znajduje się w kategorii Przepisy i regulacje.